نوعى دگرگونى مذهبى كه از سوى ساكنان اين مناطق به سادگى پذيرفته شده بوده ، در اين سرزمين‌ها تداوم مىيابد . نويسندگان دوران اسلامى براى سرزمين‌هاى بخش‌هاى شرقى يا در حقيقت آسياى مركزى و خراسان بزرگ تحت حكومت خلفاى مسلمان اهميت زيادى قائل هستند . اين اهميت شايد از نظرى به خاطر دورى اين نواحى از مركز خلافت بوده كه لزوم جمع‌آورى اطلاعات دقيق در مورد مردم ، محصولات و توليدات اين مناطق را ايجاب و حكمرانان را تشويق مىكرده تا اشخاصى را مامور جمع‌آورى اطلاعات لازم از اين سرزمين‌ها كرده و آن اخبار و اطلاعات را در بايگانىهاى خود نگهدارى كنند . برخى از آن اطلاعات بعدها توسط گردآورندگان آن‌ها تدوين شده و به صورت كتاب‌هاى جغرافيايى ، تاريخى ، فتح‌نامه‌ها ، راه‌نامه‌ها و امثال آن درآمده‌اند . بيشتر منابع و نوشته‌هاى موجود تاريخى و جغرافيايى ايران و آسياى مركزى از دوران اسلامى توسط دانشمند روس و . بارتلد 4 معرفى شده‌اند . كار بارتلد تحقيقى گرانقدر و دقيق و باارزش در زمينهء تاريخ و جغرافياى آسياى مركزى و فلات ايران بشمار مىرود . همين مطالب را مىتوان در مورد كار اشپولر 5 و عبد الحسين زرين‌كوب 6 گفت كه در 171 صفحهء فهرستى دقيق و منظم در مورد منابع مورد استفاده و لازم دربارهء مطالعات تاريخ و جغرافياى ايران و آسياى مركزى به دست مىدهد . صرف‌نظر از متون مورخان معروف مسلمان چون طبرى 7 ، ابن اثير 8 ، ابن خلكان 9 ، مسعودى 10 ، بلاذرى 11 ، يعقوبى 12 ، دينورى 13 ، ثعالبى 14 و ديگران كه در كنار اخبار و روايات تاريخى ، مختصرى از جغرافياى جهان هم‌زمان خود را تشريح كرده‌اند ، گروه ديگرى از كتب و متون وجود دارند كه تنها و به‌طور اخص به جغرافياى سرزمين‌هاى اسلامى متوجهند . در بسيارى از موارد اين نويسندگان شخصا از اماكن مورد اشاره در كتاب‌هاى خود ديدن و اطلاعاتى را جمع‌آورى كرده‌اند . اطلاعاتى كه تا زمان كشفيات بزرگ دريايى اروپائيان در حقيقت تنها داده‌هاى قابل‌ملاحظه و معتبر دربارهء سرزمين‌هاى مختلف دنياى كهن از جمله آسياى مركزى و فلات ايران بوده است .